SZLAK TWIERDZY KRAKÓW

W obrębie Krakowa zachowało się ponad 120 obiektów militarnych, nie tylko fortów czy bastionów, bram i fortyfikacji polowych, ale także koszar i budynków pomocniczych. Budowle te pełnią dziś różne funkcje, np. w forcie 38 „Skała” mieści się obserwatorium astronomiczne UJ, a w forcie 2 „Kościuszko” – rozgłośnia radiowa RMF FM. Forty 49¼ „Grębałów” oraz 39 „Olszanica” są siedzibami ośrodków jeździeckich, w forcie 45 „Zielonki” urządzono hotel, w forcie szpitalnym – szpital wojskowy, a w dawnym budynku koszar – Miejską Bibliotekę Publiczną. My postaramy się przedstawić najciekawsze, naszym zdaniem, obiekty.

Najciekawsze wybrane obiekty na trasie zwiedzania:

1. Fort 2 „Kościuszko” – cytadelowy z lat 1850-57, później wielokrotnie przebudowany, częściowo w ruinie. Najbardziej widoczny i widokowy fort w Krakowie, opasuje Kopiec Kościuszki niczym średniowieczny zamek. Dzięki nietypowym rozwiązaniom – unikat w skali światowej.
2. Fort 7 „Bronowice” – fort reditowy powstały ok. 1857-65, jeden z najlepiej zachowanych fortów tego typu.
3. Bastion III „Kleparz” – fort reditowy z lat 1860-66; pozostałość po pierwszym pierścieniu obronnym miasta.
4. Fort 31 „Św. Benedykt” – wieża artyleryjska, samodzielne dzieło obronne z lat 1856-67, rzadkość w Europie. Zasłynął już w XXI w. z „obrony” mieszkańców przed jego przebudową.
5. Fort 38 „Skała” – wczesny fort pancerny typu „górskiego”, powstały w latach 1884-86 w wykutej w skale wapiennej niecce. Adaptowany na obserwatorium astronomiczne UJ.
6. Fort 39 „Olszanica”– międzypolowy fort obrony bliskiej, powstały w latach 1884-85, przebudowany w r. 1913, przeznaczony dla piechoty. Obecnie kameralny hotelik harcerski. „Fort 39”. Warto wstąpić tu na dobrą kawę.
7. Fort 43 „Pasternik” – nietypowy fort artyleryjski o sześciobocznym narysie, z lat 1881-84. Użytkowany przez wojsko.
8. Fort 44 „Tonie” – fort artyleryjski z lat 1881-83, w latach 1902-08 zmodernizowany na opancerzony. Obrotowo-wysuwalne wieże dział szybkostrzelnych 8 cm Senkpanzer S.P. M.2 fortu należą do szczytowych osiągnięć ówczesnej techniki fortyfikacyjnej.
9. Fort 45 „Marszowiec” – fort artyleryjski z 1883-84. Na jego zapolu zachowane pozostałości trzech baterii sprzężonych. Dzisiaj hotel „Twierdza”.
10. Fort 47 a „Węgrzce” – tzw. główny fort pancerny z lat 1894-96. Najsilniejszy fort w twierdzy, ryglujący newralgiczny trakt warszawski. Zachowane do dzisiaj wieże pancerne (12 wież 4 typów) i tarcze pancerne dla armat 8 cm M.94 (8 tarcz 2 typów). Odrestaurowany, znacznie przebudowany.
11. Fort 49 a „Dłubnia”– drugi w twierdzy „duży fort pancerny” z lat 1892-96.
12. Fort 49 „Krzesławice”– fort artyleryjski powstały w latach 1881-86. Jego adaptacja na Młodzieżowy Dom Kultury to wzorcowy przykład współczesnego wykorzystania obiektów fortecznych.
13. Fort 49 ¼ „Grębałów” – typologicznie fort pancernyobrony bliskiej, wybudowany w latach 1897-98. Posiada oryginalny tradytor oraz tzw. kaponierę grodzową. Pieczołowicie odrestaurowywany. Dzisiaj siedziba stadniny koni.
14. Fort 51 „Rajsko” – jeden z największych fortów artyleryjskich w krakowskiej twierdzy (1881-86). Prawdziwe lapidarium architektury obronnej i zieleni fortecznej; żywy rezerwat przyrody. Z okolic fortu rozpościera się jedna z najpiękniejszych panoram Krakowa i okolic.
15. Fort 52 „Borek”– nietypowy, dwuwałowy fort artyleryjski z osobną kaponierą szyjową. Zbudowany w latach 1885-86. Niezagospodarowany.
16. Fort 53 „Bodzów”– był nietypowym fortem artyleryjskim, początkowo półstałym (1887), później (1912-14) przebudowanym na murowany, dwuwałowy, z przyległymi bateriami, wałem i schronem. Dzisiaj to malownicze ruiny. Jego dodatkowym walorem są pobliskie, podziemne kawerny oraz piękna panorama Krakowa.
17. Fort 53 a „Winnica”– kolejny nietypowy fort pancerny, z zachowanymi wieżami M.94 – ostatnimi tego typu produkowanymi seryjnie, kopułą obserwacyjną i pancernymi tarczami dla dział M.94. Otoczony głęboką fosą wykutą w wapiennej skale.
18. Zespół fortu „Bielany” (zw. „Krępak”) – jedyny w Krakowie przykład fortu rozproszonego, powstały w r. 1913 jako wynik najnowszych doświadczeń sztuki obronnej.